De Advent is een tijd van verwachtingsvol wachten, een sobere voorbereiding op Kerstmis. Vier weken lang klinkt in de liturgie de roep tot waakzaamheid en bekering. De kerk kleedt zich in paars, de kleur van boete en inkeer - net als in de Vastentijd. Maar dan is er ineens die ene zondag waarop alles anders is: de priester draagt roze gewaden, er mogen weer bloemen op het altaar en de derde kaars van de adventskrans is... roze. Waarom juist roze, en waarom juist op die ene zondag?
Gaudete-zondag: “Verblijd u!”
Die zondag heet officieel Gaudete-zondag, naar de eerste woorden van de intredezang in de Latijnse ritus: “Gaudete in Domino semper...” - “Verblijdt u altijd in de Heer” (Filippensen 4,4). Het is meestal de derde zondag van de Advent, maar als Kerstmis op een maandag valt, kan het ook de tweede zondag zijn (dan zou de vierde zondag maar één dag later komen). In dat geval spreekt men soms van Laetare óf Gaudete op dezelfde dag, maar dat is uitzonderlijk.
De roze kleur is een liturgische ‘pauze’ in de paarse boetetijd. Het paars wordt even ‘opgehelderd’ tot roze als teken dat de komst van de Heer dichterbij komt en dat de vreugde al mag doorschemeren. Het is alsof de Kerk zegt: “Houd vol, het is bijna zo ver!”
De vier Latijnse namen van de Adventzondagen
In de buitengewone vorm van de Romeinse ritus (de Traditionele Latijnse Mis) hebben alle vier de Adventzondagen een officiële Latijnse benaming, ontleend aan het eerste woord van de Introitus:
- Eerste zondag: Ad te levavi
“Tot U hef ik mijn ziel op” (Psalm 24). Thema: verlangen naar God. - Tweede zondag: Populus Sion
“Volk van Sion, zie, de Heer zal komen” (vgl. Jesaja 30,19-30). Thema: de komst van de Verlosser. - Derde zondag: Gaudete
“Verblijdt u in de Heer altijd” (Filippenzen 4,4-5). Thema: blijde verwachting - hier mag roze! - Vierde zondag: Rorate
“Hemelen, laat gerechtigheid neerregenen” (Jesaja 45,8). Thema: de onmiddellijke nabijheid van de geboorte van Christus.
Waarom juist roze en geen rood of goud?
- Rood is voorbehouden aan martelaren en aan Pinksteren (de Heilige Geest).
- Goud of wit zou te feestelijk zijn - het is nog geen Kerstmis.
- Roze (in het Latijn: color roseus) is technisch gezien een verlicht paars. Het ontstaat door paars te mengen met wit (het wit van Kerstmis dat eraan komt). Vroeger werd in sommige kathedraalsteden zelfs een roze kleurstof uit rozenblaadjes gebruikt - vandaar soms de volkse naam ‘Rozenzondag’.
Een mooie traditie in veel kerken
In steeds meer parochies wordt op Gaudete-zondag weer bewust roze gedragen, ook in de gewone vorm van de Romeinse ritus. Paus Benedictus XVI en paus Franciscus hebben allebei meerdere keren roze kazuifels gedragen op deze zondag. Het is een klein maar krachtig teken: midden in een wereld die vaak al in november kerstbomen neerzet en kerstmuziek draait, houdt de liturgie een andere cadans aan. Eerst soberheid en bekering, dan pas volle vreugde - maar op Gaudete mogen we al even proeven van wat komt.
Dus als je dit jaar op de derde (of soms tweede) zondag van de Advent een roze kazuifel ziet, weet dan: dit is geen foutje van de koster. Het is een eeuwenoud gebaar van de Kerk dat zegt: “De Heer is nabij. Verblijd u!”
Gaudete!